La soa familha e la Shalòssa sancèra li rendón un beth e plan meritat omenatge dissabte 27 davant qu’estossi sepelit au segrat de la soa ciutat (cf. Sud Ouest deu dimars 30/12/25), dens la soa comuna de Montfòrt, au bèth miei de la campanha de Shalòssa : Maurici Gassie qu’es estat vinçut per lo mau qui l’arroganhèva dempuish quauquas annadas e contre loquau a combatut dab gran coratge.
Labatut Qu’èra hilh de la tèrra gascona, de L’Abatut exactament, suus bòrds deu Gave de Pau, a las termièras deu Bearn, deu País d’Òrta e deus costalats shalossés. Regent format a l’escòla normala d’institutors de Dacs, que’s especializèt dens l’ensenhament agricòle.
En efèit, deu temps de la Quatau Republica enqüèra, pro de dròlles e gojatas deu campèstre, après lo primari, contunhèvan un o dus ans davant de tribalhar a la bòrda familhau, ja que los emplecs dens l’agricultura comencèvan de baishar a granas camadas. D’aquèth periòde, lo Maurici avè guardat un gran interés e pro de curiositat per la natura, las tecnicas agricòlas e las tradicions paisanas que s’esbrigalhèvan viste, en medish temps que la lenga èra, haut o baish, abandonada. milhòc = maïs
Maridat a Maria-Jo Lestage, regenta era tanben puish professora d’espanhòu e d’occitan, lo Maurici Gassie s’installèt a Monthòrt, au còr d’aquera Shalòssa on lo milhòc èra a vàder la produccion màger dab ua dusau orientacion qui prenot hòrt d’importància, lo « greish ».
Montfort-en-Chalosse Autament dit lo neuriçatge de guits, enguiserats e transformats en produits gostós, mes mei anar mei industrializats [1].
Investit dens l’animacion rurau, qu’estot logic tau Maurici de s’engatjar dens la vita associativa e municipau. Atau, arron un temps de conselhèr, qu’estot maire de Monthòrt de 1994 a 2001. Shens abandonar las soas conviccions republicanas e sociaus, qu’avè tanben comprés que lo « sacrò-sent progrès » avè totun quauquas limitas. Sustot quan las causas avançan tròp viste, quan pèrden las amiras, quan un modernisme hastiau engoleish tot e hè tot esvanir. L’actualitat, malaja, qu’ic rapèla. Lavetz, coneisher l’Istòria, presentar dab intelligéncia lo passat, preservar las plantas e los saber-har (codina, mestièrs e tradicions d’ajuda o d’ « obrada », tan importanta dens las campanhas d’autes còps), ne pas arrenegar los sons arradics – donc la lenga – èran vaduts per eth un evident prètzhèit [2] .
S’engatjar tà l’ensenhament deu gascon
Uei, que ploran lo Maurici Gassie, mes que deisha a la soa comunautat, a sa tèrra gascona de las Lanas, lo bèth Musèu de la Shalòssa (anciana maison capcasalèra Carcher) ont, en mei de las colleccions, de las exposicions, tròban lo casau on cultivan quauquas varietats ancianas, e lo vinhau d’on mian la crubada au bèth trolh tostemps conservat. Pendent annadas, president deus « Amics deu musèu », lo Maurici organizèt dab estrambòrd pro d’animacions e conferéncias (istòria, etnografia, reflexions geograficas, toponimia, teatre gascon), tostemps acabadas dens la convivialiat.
En 1999, mentre que s’organizèvan çà o là quauquas cors publics d’occitan gascon e que, dens d’autes parçans pujèva un chic la demanda d’ensenhament dens l’encastre de l’educacion nacionau, en parallèla dab las calandretas, que fondèt « Gascon Lanas », acronime per « Gropament associatiu per la sauvaguarda de la cultura d’òc dens las nòstas Lanas » ( https://www.gasconlanas.org/ ). De que poder aver un interlocutor dab los elegits e sustot dab lo Conselh generau (departementau a l’epòca), leugèrament mens⸱hidèc cap a l’ensenhament de l’occitan. Per balhar l’exemple, se gausam díser, lo Maurici Gassie se boleguèt per crear la premèira classa bilingua deu departament dens la soa communa. Dempuish, las causas an un chic avançat …a pas mei que mei petitons qu’ic cau arreconeisher. Aquò n’empachèt pas lo Maurici d’estar promavut dens l’ordi de las Palmas academicas : qu’estot quitament hèit « Commandaire ». Aus valents, la Republica que’s pòt muishar reconeishenta de temps en temps. Quan pensan que lo vilatge de Monthòrt èra lo qui vedot neisher l’escrivan Serge Barranx… [3]
Membre de la Société de Borda ( https://www.societe-borda.com/ ), Maurici Gassie escrivot mei d’un article sus la societat paisana deu son parçan marcat, notadament enter 1919 e 1946 per la question deu « méteiatge » (hasenda, meitaderia, bordatge). Atau, que s’interessèt en particular a la susmauta de 1919-1920 on s’entenot la canta dita deus « Picatarròcs » [4] , plan coneishuda e sovent cantada dens lo Baish-Ador e mei luenh.
A Marie-Jo, au Pascal, a Nadine, dab ua pensada per la prauba Hélène, e a tota la familha Gassie que podem díser : « Maurici èra ua bèra figura e que demorarà un exemple ».
