Jo sabi un conte .

Qu’i avèva un còp, en las annadas setanta, en un petit vilatge de Shalòssa, deu costat d’Acs, un vielhòt.
Que l’aperavan : "Lo Rude".
honilh = entonnoir
Lo Rude que passava lo son temps a s’ahrescar lo honilh e har a las cartas a l’estanquet de la plaça. Quitament cada dia, a l’escurada, lo noste amic qu’èra un chic embrumat. A còps, los autes que’u disèvan :

— Lo Rude, conta nos quan estós escartaire !
— No, ja que v’ac contèi !
— Vè, Lo Rude, ne hè pas lo mus, conta nos !

Après quauques suplicacions, Lo Rude que’s quilhava.

— Be capsús la cadèira, Lo Rude, capsús la cadèira ! que’u disèvan los autes.

E Lo Rude, dindolant, mès gloriós, pujava sus la cadèira que dinga-dangava de dreta e d’esquèrra.
Lo monde que s’esclacassava, mes Lo Rude, qu’era rude, hasè cap au varam. Reiau, qu’espiava la sala au miei deu horvari e qu’esperava.

— Sho ! Sho ! Que hasè lo monde

E tot lo monde que’s carava. Lavetz, Lo Rude, brandolejant mes totun paradaire, comencè lo raconte :

— En la mia joenessa, que hasoi l’escartaire.
— Escartur Hasó un pire de l’estanquet.
— No, Mossur lo franchimand : “escartaire” ! E non pas un escartairòt, com los d’adara, qu’escartan crabòtes. Nosautes qu’avom vacas, vacassas ! E se’m copas aute còp que’m vairèi mut. hasó lo Rude semblant vóler devarar de la cadèira trantalhanta.
— Sho ! Sho ! Caratz ! Persegueish, Lo Rude que hasèn las gents.

E Lo Rude que’s torné parlar :

— Un dia, qu’i a pausa, abans guèrra, qu’anèm, ende ua corsa, deu costat de l’Armanhac. A mieidia, que’ ns estanquèm au restaurant.
— E çò que mingètz, Lo Rude ?
— Que comencèm dab hitge gras e vin blanc d’Alsàcia. N’avetz pas jamei bevut un vin blanc tan bon com aqueth, qu’èra vin blanc d’un gran productor, hèra coneishut : Gustau Minèra, que s’apèra...
E lo monde que s’arridó. Totun, Lo Rude qu’èra arronçat...
— E puish, que mingèm guit dab vin de Bordèu. Totun, n’estó pas un guit ordinari ; pr’amor, com disen los franchimands, qu’estó « un canard élevé sous la mère » ; vosautes paisans, ne coneishetz pas. Qu’es un plat de senhors...
E arron, gormandèrs, cafès, armanhacs. Un armanhac de 1895, vertat, de La Bastida ! N’i a pas miélher. Qu’es la region de l’Armanhac landés. Los franchimands que l’apèran « Grand-bas ». Qu’èra tan bon que bevom dus botelhas e mieja. Que mingèm e pintèm a tòca dit
— E après, après Lo Rude ?
— Après, qu’èra l’òra d’anar entà la corsa. Lo capdau de quadrilha, ns’avisè que las vacas èran bestiassas herotjas e calè sortir per la gran pòrta. En aqueths temps, las vacas qu’èran shens nat boçons dab còrns atau — Lo Rude que desplegava los braç de dreta e d’esquèrra — e calè béver dus tres còps abans d’anar escartar.
Los nostes dançadors d’adara, aqueths corsairòts ne saben pas çò qu’estó...
Finaument, la corsa comencè.
Lo capdau de quadrilha que ns’avè hèit seguir ua botelha d’aqueth armanhac enta balhar coratge. Darrèr la talanquèra que m’i hasoi un chic, au flascon, enta espaurir l’esvarge.
Sobte, qu’entenoi : « A tu Lo Rude ! »
Las camas ne me portavan pas mei !
Lavetz, que’m garrapavan, que’m possavan, que’m getavan dehens l’area. Que lhevèi los braç, « ah, ah ! », enta aperar la vaca.
Dià ! E çò que vei ?! Qu’aví lo vira-vira !
Ua vaca…, dus vacas…, tres vacas !... Hilh de puta ! E la quau preni ? La de dreta..., no la d’esquèrra... , no au miei... E TUMMM !

La tumada que parrabastè la cadèira ; de dreta e d’esquèrra las cartas que volèn, los veires e los pintons que s’esclachèn suu sòu, e lo noste praube Rude que s’espatarrè au miei de la taula devath los crits e las esclacassadas.
Ni a dreta, ni a esquèrra, lo Rude qu’èra enqüèra au miei, espampat au miei deu camp batalhèr !

E tric e tric mon conte es fenit !
E tric e trac mon conte es acabat !

Vicen Charbonnier